Làm web cho người lớn tuổi xem dễ, chữ to nút rõ, ai cũng dùng được

Có lần một anh khách bán thực phẩm chức năng cho người già gọi cho mình, giọng hơi bực: "Web đẹp thì đẹp đấy, nhưng mẹ tôi mở ra cứ phải nhờ con cháu bấm hộ, chữ bé tí bà nhìn không ra." Mình mở web cũ của anh lên xem thì đúng thật — chữ xám nhạt trên nền trắng, nút "Đặt mua" thì bé như hạt đậu, mà đối tượng mua hàng lại toàn các bác ngoài sáu mươi. Đó là lúc mình thấm: thiết kế web thân thiện người cao tuổi không phải chuyện làm màu cho tử tế, mà là chuyện sống còn của những web phục vụ đúng nhóm khách lớn tuổi.

Nói cho dễ hiểu, thiết kế web thân thiện người cao tuổi là cách làm giao diện sao cho một người sáu, bảy mươi tuổi — mắt đã mờ, tay đã run, không quen công nghệ — vẫn tự mở web ra đọc được, hiểu được và bấm đúng chỗ mà không cần con cháu ngồi cạnh chỉ. Nghe thì đơn giản nhưng phần lớn web ngoài kia đang làm ngược lại: chữ mảnh, màu nhạt, nút nhỏ, hiệu ứng loè loẹt. Bài này mình kể thẳng những thứ cần làm cho đúng, dựa trên đúng những lần bên mình sửa web cho khách có tệp khách hàng cao tuổi.

Vì sao web cho người lớn tuổi phải làm khác

Khi người ta già đi, cơ thể đổi theo những cách mà người trẻ ngồi làm web ít khi để ý. Mắt giảm khả năng nhìn rõ chữ nhỏ và phân biệt màu nhạt — cái màu xám "thanh lịch" mà dân thiết kế hay mê thì với mắt người già gần như là một mảng mờ. Tay bắt đầu run hoặc kém chính xác, nên một cái nút bé đặt sát nút khác là cực hình, bấm trượt hoài. Trí nhớ ngắn hạn cũng yếu hơn, nên một luồng đặt hàng dài lê thê qua bảy tám bước sẽ làm các bác quên mất mình đang làm gì.

Chưa kể yếu tố quen thuộc. Người trẻ thấy cái icon (biểu tượng — hình nhỏ thay cho chữ) ba gạch ngang là hiểu ngay đó là menu, nhưng nhiều người lớn tuổi không có "vốn" đó trong đầu. Họ cần chữ rõ ràng "Menu", "Trang chủ", "Gọi ngay" chứ không phải đoán hình. Họ cũng dễ hoảng khi màn hình tự nhảy, tự trượt, tự bật pop-up (cửa sổ bật lên) — vì không hiểu chuyện gì đang xảy ra nên sợ bấm bậy.

Điều thú vị là làm web dễ cho người già thì gần như đồng nghĩa với làm web dễ cho tất cả mọi người. Chữ to nút rõ thì người trẻ vội vàng cũng bấm nhanh hơn. Tương phản màu cao thì người ngồi ngoài nắng nhìn điện thoại cũng đọc được. Đây chính là tinh thần của thiết kế cho mọi người (accessibility — khả năng tiếp cận, làm sao ai cũng dùng được), và nó cộng hưởng rất tốt với hướng thiết kế web tối giản mà bên mình hay tư vấn: bớt thứ rườm rà đi thì người già lẫn người trẻ đều thở phào.

Chữ và màu — thứ ăn thua đầu tiên

Nếu chỉ được sửa một thứ trên web cho người lớn tuổi, mình sửa chữ trước. Cỡ chữ thân bài nên để rộng rãi, tối thiểu khoảng 18 pixel (đơn vị đo cỡ chữ trên màn hình), nhiều web bên mình làm cho nhóm khách già còn để 19–20 pixel cho chắc. Đừng tiếc chỗ. Chỗ thì còn nới được, chứ chữ bé thì các bác bỏ web đi luôn.

Cùng với cỡ chữ là kiểu chữ. Chọn font (phông chữ — kiểu dáng chữ) thân nét rõ ràng, không quá mảnh, không chân nhỏ rối mắt. Mấy font mảnh kiểu "ultra light" trông sang thật nhưng với người già là thảm hoạ. Khoảng cách dòng cũng cần nới ra cho thoáng, dòng nọ dính dòng kia thì mắt kém đọc rất mệt. Mình có viết riêng một bài về chọn font chữ cho website, nếu bạn làm web cho nhóm khách lớn tuổi thì nên đọc kỹ phần dễ đọc.

Màu thì nguyên tắc vàng là tương phản cao. Chữ đen hoặc xám rất đậm trên nền trắng, hoặc chữ trắng trên nền màu đậm — đó là cặp an toàn. Tránh xa chữ xám nhạt trên nền trắng, chữ vàng trên nền trắng, chữ màu mè chồng lên ảnh. Có một mẹo đơn giản: nheo mắt nhìn màn hình, nếu chữ mờ đi nhiều thì tương phản đang yếu, người già sẽ còn khó hơn bạn nhiều lần. Đừng dùng màu để phân biệt thông tin quan trọng — ví dụ "ô đỏ là bắt buộc" — vì nhiều người lớn tuổi bị kém phân biệt màu, hãy ghi thêm chữ cho rõ.

Nút bấm, menu và cách dẫn đường

Người lớn tuổi tay không còn chuẩn xác, nên nút bấm phải to và cách xa nhau. Một vùng bấm rộng rãi cỡ ngón tay người lớn, có khoảng đệm xung quanh, giúp các bác không bấm trượt sang nút bên cạnh. Đặc biệt mấy nút quan trọng như "Gọi ngay", "Đặt mua", "Gửi" thì phải nổi bật hẳn lên: to, màu đậm, ghi rõ bằng chữ chứ đừng chỉ vẽ cái icon điện thoại rồi để các bác đoán.

Menu cũng vậy. Đừng giấu hết mọi thứ sau cái nút ba gạch rồi bắt người ta tự khám phá. Với web cho người lớn tuổi, mình hay để menu chữ rõ ràng, ít mục, đặt đúng những thứ họ cần: trang chủ, sản phẩm, bảng giá, liên hệ. Càng ít lựa chọn càng đỡ rối. Mỗi trang nên trả lời được ngay câu "tôi đang ở đâu, bấm gì để về" — có nút về trang chủ rõ ràng, có số điện thoại nổi bật để khi bí thì gọi luôn cho người thật.

Một thứ nữa hay bị bỏ qua: cho phép bấm gọi trực tiếp. Người lớn tuổi nhiều khi ngại điền form (biểu mẫu — ô nhập thông tin) dài, họ thích gọi điện hỏi cho chắc. Vậy thì để số điện thoại dạng bấm-là-gọi ngay trên đầu trang, và cài thêm nút chat Zalo cho ai có dùng. Cái này hợp với hướng làm web dựng từ màn hình điện thoại trước mà mình nói trong bài thiết kế web mobile-first, vì phần lớn người già giờ cũng lướt web bằng điện thoại con cháu sắm cho.

Bỏ bớt cái gây rối, giữ luồng đơn giản

Hiệu ứng đẹp mắt với người trẻ có khi là cơn ác mộng với người già. Chữ tự chạy, ảnh tự lật, banner tự trượt, nội dung hiện dần khi cuộn — những thứ này làm màn hình "động đậy" liên tục khiến người lớn tuổi mất phương hướng, đọc chưa xong câu thì nó đã trôi mất. Mình không nói cấm hết, nhưng với web phục vụ nhóm khách già thì nên rất tiết chế, ưu tiên sự tĩnh và ổn định. Ai muốn tìm hiểu kỹ về mặt này có thể đọc bài hiệu ứng cuộn trang bên mình để biết chỗ nào nên dùng, chỗ nào nên buông.

Pop-up bật lên giữa màn hình là thứ mình khuyên bỏ gần như hoàn toàn. Người trẻ thấy pop-up thì tay tự động bấm dấu X, nhưng người già nhiều khi không biết cái X đó để làm gì, ngồi loay hoay tưởng web hỏng. Nếu buộc phải có thông báo thì để nó hiền lành ở một góc, dễ tắt, chữ to.

Luồng đặt hàng hay liên hệ thì càng ngắn càng tốt. Mỗi bước thừa là một chỗ để người ta bỏ cuộc. Đừng bắt đăng ký tài khoản mới cho mua được hàng, đừng hỏi mười thông tin khi chỉ cần tên với số điện thoại. Cứ hình dung mẹ mình ngồi tự đặt hàng — bà sẽ bỏ ngang ở bước nào, thì đi gỡ đúng bước đó. Đó là phép thử thật nhất.

Đừng quên cả tốc độ và độ ổn định

Nhiều khi web bị chê khó dùng không phải vì xấu mà vì chậm. Người lớn tuổi thường dùng điện thoại đời cũ con cháu để lại, mạng không phải lúc nào cũng khoẻ. Một web nặng nề, tải lâu, ảnh hiện ì ạch sẽ làm các bác tưởng web hỏng rồi tắt đi. Cho nên với nhóm khách này, làm web nhẹ và tải nhanh cũng quan trọng ngang chuyện chữ to nút rõ. Nén ảnh cho gọn, bỏ mấy thứ nặng vô ích, đừng nhồi quá nhiều hiệu ứng — vừa nhanh hơn vừa đỡ rối, một công đôi việc.

Độ ổn định của bố cục cũng đáng nói. Có web vừa mở ra chữ một chỗ, vài giây sau ảnh tải xong đẩy chữ nhảy đi chỗ khác, người già đang định bấm thì nút trôi mất, bấm trượt sang quảng cáo. Cái này rất khó chịu. Một web tử tế phải giữ mọi thứ đứng yên đúng chỗ ngay từ đầu để không ai bấm nhầm.

Và đừng quên một việc rất con người: luôn có lối thoát bằng người thật. Dù web làm dễ đến mấy, vẫn sẽ có bác không quen, không tự xoay được. Lúc đó một số điện thoại to rõ, một nút gọi nổi bật, hay nút chat Zalo chính là cứu cánh. Người lớn tuổi tin con người hơn tin máy móc, nên cho họ đường gọi cho người thật luôn là nước đi đúng.

Túm lại

Làm web cho người lớn tuổi thực ra không cần kỹ thuật cao siêu gì, nó cần sự để ý. Chữ to lên một chút, màu đậm rõ ra, nút bự lên ghi chữ đàng hoàng, bỏ bớt mấy thứ nhảy múa, rút ngắn các bước rườm rà, và luôn chừa một số điện thoại để gọi cho người thật. Từng cái nghe nhỏ nhặt nhưng gộp lại nó là khác biệt giữa một web mà cha mẹ ông bà tự xem được với một web phải nhờ con cháu bấm hộ. Mà nhóm khách lớn tuổi giờ tiêu tiền thật, mua hàng thật — bỏ rơi họ vì cái giao diện khó dùng thì tiếc lắm.

Điều mình thích nhất ở hướng làm này là nó tốt cho tất cả mọi người chứ không riêng người già. Một web dễ với bà cụ bảy mươi thì cũng dễ với anh thanh niên đang vội, với chị đang ngồi ngoài nắng, với người dùng điện thoại đời cũ. Làm web thân thiện cho người yếu thế nhất, hoá ra là làm web tốt cho cả thiên hạ.

Bên mình — Thiết Kế Web Giá Rẻ — làm web trọn gói từ 1.990.000đ gói Cơ bản, 3.990.000đ gói Pro, từ 7.990.000đ gói VIP. Mọi gói tặng tên miền, hosting và chứng chỉ bảo mật SSL năm đầu, bàn giao 3–7 ngày. Mời xem bảng giá trọn gói, tư vấn riêng thì nhắn qua trang liên hệ hoặc Zalo 0777 716 863.