Sao lưu website: làm sao để không mất trắng

Chuyện sao lưu website nghe có vẻ là việc của dân kỹ thuật, nhưng thật ra nó là tấm bảo hiểm rẻ tiền nhất mà bất kỳ chủ web nào cũng nên có. Mình từng chứng kiến không ít trường hợp web đang chạy ngon, một sáng mở lên thì trắng tinh, hoặc hiện một trang lạ hoắc bằng tiếng nước ngoài. Lúc đó câu đầu tiên mình hỏi luôn là "có bản sao lưu gần nhất không?". Nếu có, vài chục phút là web sống lại. Nếu không, thì coi như làm lại từ con số không.

Mình viết bài này cho đúng những người chủ web không chuyên kỹ thuật. Bạn không cần hiểu cơ sở dữ liệu là gì, không cần biết gõ một dòng lệnh nào. Cái bạn cần nắm là vài nguyên tắc đời thường: sao lưu cái gì, bao lâu một lần, cất ở đâu, và khi nào thì để máy tự làm thay vì hì hục làm tay. Nắm được mấy điều này rồi thì web của bạn đã có một đường lui an toàn, dù chuyện xấu nào xảy ra đi nữa.

Vì sao không sao lưu là chơi với lửa

Nhiều người nghĩ web mình nhỏ, ai mà thèm phá. Nhưng phần lớn sự cố mất dữ liệu không phải do ai đó cố tình nhắm vào bạn, mà do những thứ rất vu vơ. Bot quét tự động (chương trình dò lỗ hổng hàng loạt trên Internet) không phân biệt web lớn nhỏ, nó thấy sơ hở là chui vào. Một lần cập nhật tiện ích bị lỗi cũng đủ làm cả web trắng xóa. Hay đơn giản là bạn ngồi dọn dẹp, lỡ tay xóa nhầm một mục quan trọng.

Mình hay gom các rủi ro hay gặp lại cho dễ hình dung:

• Web bị tấn công, chiếm quyền — hacker chèn mã độc, gài link rác, hoặc khóa luôn không cho bạn vào.
• Cập nhật lỗi — nâng cấp một tiện ích hay giao diện không tương thích, web vỡ bố cục hoặc chết trắng.
• Xóa nhầm, sửa nhầm — chính bạn hoặc nhân viên lỡ tay xóa bài, xóa sản phẩm, ghi đè nội dung.
• Hosting gặp sự cố — nhà cung cấp nơi đặt web hỏng ổ cứng, cháy máy chủ, hoặc bạn quên gia hạn nên bị khóa.
• Hết hạn dịch vụ — quên đóng tiền hosting, dữ liệu bị xóa sau một thời gian không thanh toán.

Cái khó là mấy chuyện này đến rất bất ngờ, không báo trước. Bản sao lưu chính là thứ biến một thảm họa thành một phiền toái nhỏ. Có bản backup gần nhất, bạn bình tĩnh khôi phục lại; không có, bạn ngồi gọi điện cầu cứu khắp nơi mà chưa chắc cứu được.

Sao lưu thì cần lưu những gì

Một website không phải chỉ là cái bạn nhìn thấy ngoài màn hình. Bên trong nó gồm mấy phần riêng biệt, và sao lưu đầy đủ nghĩa là phải gói được hết các phần đó, chứ thiếu một mảnh là khôi phục về vẫn không nguyên vẹn.

Phần thứ nhất là mã nguồn (source code — bộ tập tin chạy ra giao diện và tính năng của web). Đây là khung xương: giao diện, các nút bấm, cách trang hoạt động đều nằm ở đây. Phần thứ hai là cơ sở dữ liệu (database — kho chứa toàn bộ nội dung dạng chữ). Bài viết, sản phẩm, đơn hàng, bình luận, cài đặt — tất cả nằm trong này. Đây thường là phần quý nhất vì nó chứa công sức bạn gõ vào mỗi ngày. Phần thứ ba là thư mục tải lên, chủ yếu là ảnh và tệp đính kèm bạn đã đưa lên web.

Điều nhiều người không để ý: ba phần này tách rời nhau. Có bản backup mã nguồn mà thiếu cơ sở dữ liệu thì giống như có nhà mà trống trơn đồ đạc. Ngược lại, backup được nội dung mà mất hết ảnh thì bài viết nào cũng lỗ chỗ ô vuông trống. Một bản sao lưu đúng nghĩa phải gói cả ba cùng một thời điểm, để khi ghép lại chúng khớp với nhau.

Nếu bạn dùng nền tảng phổ biến như WordPress, tin vui là có những công cụ gói được cả ba phần trong một lần bấm. Bạn không phải tự đi nhặt từng mảnh. Chuyện kỹ thuật của việc gộp đúng các phần thì để công cụ hoặc bên làm web lo, bạn chỉ cần biết là một bản backup "đủ" phải có cả khung lẫn ruột.

Bao lâu thì sao lưu một lần

Câu trả lời thật lòng là: tùy web của bạn thay đổi nhanh hay chậm. Nguyên tắc mình hay nói với khách rất đơn giản — hãy tự hỏi "nếu mất hết từ lần backup gần nhất tới giờ, mình có chịu nổi không?". Khoảng thời gian bạn chấp nhận mất chính là khoảng cách giữa hai lần sao lưu.

Một web bán hàng có đơn liên tục, ngày nào cũng phát sinh đơn mới, khách mới thì nên sao lưu hằng ngày, thậm chí vài lần một ngày vào mùa cao điểm. Mất một ngày đơn hàng là mất tiền thật và mất lòng tin của khách. Còn một web giới thiệu công ty, vài tháng mới sửa một lần, thì sao lưu hằng tuần hoặc mỗi khi vừa cập nhật gì đó là đã quá đủ.

Có một thời điểm bạn tuyệt đối đừng quên backup, dù lịch của bạn thế nào: ngay trước khi làm bất cứ việc gì rủi ro. Trước khi cập nhật một tiện ích, đổi giao diện, cài thêm thứ gì lạ — bấm một bản sao lưu trước đã. Nếu việc đó làm hỏng web, bạn có ngay đường lui về trạng thái lành lặn vài phút trước. Thói quen nhỏ này cứu mình vô số lần. Nếu bạn còn đang tập làm chủ trang quản trị, mình có viết riêng một bài về cách quản trị website sau bàn giao nói kỹ chuyện đâu là việc nên tự làm, đâu là việc nên cẩn thận.

Lưu bản sao ở đâu cho an toàn

Đây là chỗ nhiều người làm sai mà không biết. Họ có sao lưu, nhưng cất bản backup ngay trên chính cái hosting đang chạy web. Nghe thì tiện, nhưng nghĩ kỹ sẽ thấy vô lý: nếu cái hosting đó cháy ổ cứng hoặc bị hacker xóa sạch, thì bản backup nằm cùng chỗ cũng đi luôn. Giống như cất chìa khóa dự phòng ngay trong nhà bị khóa trái.

Nguyên tắc vàng của dân làm nghề là đừng bao giờ để tất cả trứng trong một giỏ. Một bản sao lưu tốt nên có mặt ở ít nhất hai nơi khác nhau, và ít nhất một nơi phải tách rời khỏi hosting đang chạy web. Cụ thể, mình hay khuyên khách làm thế này:

• Một bản tải về máy tính cá nhân của bạn, cất vào một thư mục rõ ràng, đặt tên kèm ngày tháng để dễ tìm.
• Một bản đẩy lên dịch vụ lưu trữ đám mây như Google Drive, Dropbox hay tương tự — chỗ này an toàn, truy cập được từ bất cứ đâu.
• Giữ lại vài bản gần nhất, đừng chỉ giữ một bản duy nhất. Lỡ bản mới nhất dính lỗi sẵn từ trước, bạn còn bản cũ hơn để lùi về.

Vì sao phải giữ nhiều bản theo thời gian, chứ không ghi đè lên cùng một file? Vì có những sự cố âm thầm. Web bị chèn mã độc cả tuần bạn mới phát hiện, lúc đó bản backup hôm qua cũng đã dính rồi. Có dải bản backup của mấy ngày, mấy tuần trước, bạn lùi về được tới thời điểm web còn sạch.

Để máy tự làm hay tự tay backup

Có hai cách sao lưu, và mình gần như luôn nghiêng về cách thứ nhất cho khách không chuyên kỹ thuật. Cách tự động là cài đặt một lần, rồi để hệ thống tự chạy theo lịch — cứ tới giờ là nó gói bản backup và đẩy lên nơi bạn chỉ định, không cần bạn nhớ, không cần bạn động tay. Đây là cách an toàn nhất, vì điểm yếu lớn nhất của con người là hay quên. Bạn định bụng cuối tuần backup, rồi bận, rồi quên, rồi ba tháng sau mới giật mình.

Cách làm tay là tự bấm tạo bản backup mỗi lần cần. Nó vẫn có chỗ dùng: ngay trước một việc rủi ro, bạn nên bấm một bản tay cho chắc, không đợi tới lịch tự động. Nhưng nếu chỉ dựa vào làm tay làm cách chính thì sớm muộn cũng có ngày bạn quên đúng vào lúc cần nhất.

Lời khuyên thật lòng của mình: thiết lập một lần cho web tự sao lưu theo lịch, đẩy bản backup ra một nơi tách biệt như Google Drive, rồi thỉnh thoảng kiểm tra xem nó còn chạy không. Việc thiết lập ban đầu hơi kỹ thuật một chút, nhưng làm một lần là yên tâm dài lâu. Nếu bạn thấy phần này rối, cứ nhờ bên làm web cài giúp ngay lúc bàn giao — đây là thứ nên hỏi ngay từ đầu chứ đừng để mất dữ liệu rồi mới đi tìm.

Một điều mình muốn nhấn mạnh, vì nhiều người bỏ qua: có bản backup chưa đủ, phải chắc nó khôi phục được. Mình từng gặp người sao lưu đều đặn cả năm, tới lúc cần thì file backup hỏng, mở ra không dùng được. Thế nên thi thoảng bạn hãy thử khôi phục một bản ra chỗ thử, xem nó có lên web bình thường không. Một bản backup chưa từng được kiểm tra thì vẫn chỉ là một lời hứa, chưa phải sự bảo đảm.

Vài việc đi kèm để web bớt rủi ro

Sao lưu là tấm lưới đỡ cuối cùng, nhưng phòng bệnh vẫn hơn chữa bệnh. Đặt mật khẩu mạnh và đổi định kỳ, cập nhật tiện ích và giao diện đều đặn để vá lỗ hổng, hạn chế cài những thứ không rõ nguồn gốc — mấy thói quen này giảm hẳn khả năng bạn phải dùng tới bản backup. Ảnh trên web cũng nên gọn nhẹ để vừa nhanh vừa đỡ tốn dung lượng lưu trữ; mình có bài riêng về cách tối ưu ảnh cho website nếu bạn muốn web nhẹ hơn. Và nếu bạn đang chuẩn bị dựng web mới, chuyện chọn và đăng ký tên miền cho đúng cũng là một viên gạch nền nên làm cẩn thận từ đầu.

Tựu trung, sao lưu không phải việc làm cho có, mà là thứ quyết định bạn ngủ ngon hay thấp thỏm mỗi khi web có chuyện. Một web được backup đầy đủ, đều đặn, cất ở nhiều nơi thì gần như không có sự cố nào quật ngã được. Bạn mất nhiều lắm là vài giờ khôi phục, thay vì mất trắng công sức nhiều năm.

Bên mình — Thiết Kế Web Giá Rẻ — làm web trọn gói từ 1.990.000đ gói Cơ bản, 3.990.000đ gói Pro, từ 7.990.000đ gói VIP. Mọi gói tặng tên miền, hosting và chứng chỉ bảo mật SSL năm đầu, bàn giao 3–7 ngày, và bên mình sẵn sàng cài sẵn cơ chế sao lưu tự động cùng hướng dẫn bạn cách khôi phục ngay lúc bàn giao. Mời xem bảng giá trọn gói, cần tư vấn riêng thì nhắn qua trang liên hệ hoặc Zalo 0777 716 863.