Google Search Console là gì? Hướng dẫn cho người mới

Hồi mới làm web cho khách, mình hay bị hỏi một câu nghe đơn giản mà trả lời cho tử tế thì không dễ: "Làm sao biết web của em đã lên Google hay chưa?". Câu trả lời gọn nhất là Google Search Console là gì thì bạn nên biết, vì đây chính là công cụ miễn phí do Google làm ra để trả lời đúng câu hỏi đó — và còn nhiều câu khác nữa. Nó giống như cái bảng đồng hồ trên xe: bạn không cần biết động cơ chạy thế nào, nhưng liếc vào là biết xe đang khoẻ hay đang trục trặc.

Bài này mình viết cho người không rành kỹ thuật, kiểu chủ shop, chủ doanh nghiệp nhỏ vừa làm web xong và muốn tự theo dõi. Đọc hết, bạn sẽ hiểu công cụ này dùng để làm gì, đọc được những con số quan trọng nhất, và tự khai báo web vào đó mà không cần gọi thợ.

Nói cho dễ hiểu, công cụ này là gì

Google Search Console (viết tắt là GSC, tạm dịch: bảng điều khiển tìm kiếm của Google) là một dịch vụ miễn phí của Google, giúp chủ website nhìn thấy web của mình đang "sống" thế nào trong kết quả tìm kiếm. Trước đây nó có tên Google Webmaster Tools, ai làm web lâu năm như mình vẫn quen miệng gọi tên cũ.

Mình hay ví thế này cho khách dễ hình dung. Web của bạn giống một cửa hàng, còn Google là cái chợ khổng lồ nơi khách đi dạo tìm đồ. Search Console chính là tấm bảng theo dõi riêng cho cửa hàng bạn trong cái chợ đó: mỗi ngày có bao nhiêu người đi ngang thấy biển hiệu, bao nhiêu người bước vào, họ tìm cái gì mà ghé, và cửa hàng có đang bị Google treo biển "đóng cửa" ở góc nào không.

Điểm quan trọng cần nhớ ngay từ đầu: đây là công cụ của chính Google, dữ liệu lấy thẳng từ Google, nên đáng tin hơn mọi phần mềm đoán mò bên ngoài. Và nó hoàn toàn miễn phí, không có bản trả phí nào cả. Bất kỳ web nào, dù bạn tự làm hay thuê bên ngoài, đều nên được khai báo vào đây.

Có một thứ hay bị nhầm mà mình muốn nói rõ luôn. Nhiều người tưởng Search Console với Google Analytics là một. Không phải. Analytics (công cụ phân tích lưu lượng) cho bạn biết khách vào web rồi làm gì bên trong — xem trang nào, ở lại bao lâu. Còn Search Console lo phần phía trước cánh cửa: khách tìm thấy bạn trên Google bằng cách nào, web có lỗi gì khiến Google không hiển thị được không. Hai công cụ bù cho nhau, dùng cả hai là đẹp.

Công cụ này dùng để làm những việc gì

Đây là phần quan trọng nhất. Mình gom lại bốn nhóm việc mà người mới sẽ dùng nhiều nhất, bỏ qua đống tính năng nâng cao chỉ dân chuyên mới đụng tới.

Kiểm tra web đã lên Google hay chưa

Đây là việc đầu tiên ai cũng nóng lòng muốn biết. Một web vừa làm xong không tự động xuất hiện trên Google ngay — Google phải đi "đọc" qua từng trang rồi mới đưa vào kho dữ liệu của nó, người ta gọi bước đưa vào kho này là index (lập chỉ mục — đưa trang vào kho dữ liệu của Google để có thể hiển thị khi tìm kiếm). Trang nào chưa được index thì dù khách gõ đúng tên cũng không bao giờ thấy.

Search Console có một ô tìm kiếm ở trên cùng, bạn dán địa chỉ một trang bất kỳ vào đó, nó sẽ báo thẳng: trang này đã có trên Google chưa, nếu chưa thì vướng lý do gì. Nếu trang chưa được index, bạn còn có thể bấm nút yêu cầu Google ghé qua đọc lại — giống như gọi điện nhắc anh bưu tá "nhà em có thư mới, ghé lấy giúp". Đây là tính năng mình dùng gần như mỗi lần đăng bài mới.

Xem khách gõ từ khoá gì để tìm thấy bạn

Phần này mình mê nhất, và khách của mình cũng thích nhất khi được chỉ. Trong mục báo cáo hiệu suất, Search Console liệt kê đúng những từ khoá thật mà người ta đã gõ trên Google rồi nhìn thấy web bạn. Không phải đoán, không phải mua dữ liệu ở đâu — đây là câu chữ thật từ khách thật.

Với mỗi từ khoá, bạn thấy được bốn con số: bao nhiêu lần web bạn hiện ra (lượt hiển thị), bao nhiêu người bấm vào (lượt nhấp), tỷ lệ bấm vào trên số lần hiện ra, và thứ hạng trung bình của bạn cho từ khoá đó. Nghe có vẻ nhiều, nhưng quen rồi đọc rất nhanh.

Cái hay là từ đám số này bạn rút ra việc cần làm. Ví dụ một từ khoá hiện ra cả nghìn lần mà gần như không ai bấm, có thể tiêu đề của bạn chưa đủ hấp dẫn. Hoặc một từ khoá đang đứng hạng tám, hạng chín — chỉ cần đẩy lên trang đầu là khách bấm vào sẽ tăng vọt, đó chính là chỗ đáng đầu tư công sức. Mình luôn coi báo cáo này như tấm bản đồ chỉ chỗ nào đào sẽ có vàng.

Phát hiện lỗi khiến web không lên được

Đôi khi web có trang tự dưng biến mất khỏi Google mà bạn không hiểu vì sao. Search Console có mục báo cáo riêng liệt kê những trang gặp trục trặc: trang bị lỗi không truy cập được, trang bị chặn không cho Google đọc, trang trùng nội dung nên Google bỏ qua, và nhiều tình huống khác. Mỗi lỗi nó đều ghi rõ lý do và trang nào dính.

Bạn không cần tự sửa được hết — nhiều lỗi thuộc phần kỹ thuật, nên đưa cho đơn vị làm web xử lý. Nhưng biết được web đang có lỗi đã là một nửa câu chuyện rồi. Mình gặp không ít trường hợp khách than "web em không lên Google", mở Search Console ra mới thấy cả loạt trang bị chặn từ đời nào, mà nếu không có công cụ này thì có khi mò cả tháng cũng không ra.

Báo cho Google biết web bạn có những trang nào

Search Console còn là nơi bạn nộp sitemap (sơ đồ trang — một tệp liệt kê toàn bộ địa chỉ các trang trên web) cho Google. Hiểu nôm na, sitemap như một danh sách phòng ban dán ở sảnh toà nhà, giúp anh bưu tá Google đi giao thư không bỏ sót phòng nào. Nộp sitemap không bắt buộc, nhưng với web nhiều trang thì nó giúp Google tìm và đọc hết các trang nhanh hơn hẳn.

Bốn nhóm việc trên gói gọn gần như mọi thứ một người mới cần. Để bạn dễ nhớ, mình tóm tắt lại thành một danh sách.

Phân biệt với Google Analytics cho khỏi rối

Vì hai cái tên hay đi cùng nhau nên mình tách riêng một đoạn nói cho rõ, kẻo bạn cài nhầm hoặc trông chờ sai công cụ. Nói ngắn gọn: Search Console lo phần trước khi khách vào web, còn Analytics lo phần sau khi khách đã vào.

Search Console trả lời những câu kiểu: khách tìm bằng từ khoá nào, web đứng hạng mấy, có trang nào lỗi không. Analytics trả lời: khách vào rồi xem trang nào, ở lại bao lâu, từ tỉnh thành nào, có mua hàng không. Một bên là cánh cửa và biển hiệu ngoài đường, một bên là camera bên trong cửa hàng. Người làm web nghiêm túc dùng cả hai, nhưng nếu mới bắt đầu và chỉ chọn một để học trước, mình khuyên học Search Console trước, vì kéo được khách vào đã rồi mới tính chuyện họ làm gì bên trong.

Cách khai báo web vào Search Console, từng bước một

Phần này mình viết kỹ để bạn tự làm theo được. Nghe "khai báo" có vẻ to tát chứ thật ra chỉ là chứng minh cho Google rằng web này đúng là của bạn, để Google yên tâm đưa dữ liệu cho bạn xem. Toàn bộ làm trên máy tính sẽ dễ thao tác hơn điện thoại.

Bước một: đăng nhập và thêm web vào

Bạn cần một tài khoản Google bất kỳ, chính là tài khoản Gmail bạn vẫn dùng. Vào trang Search Console, đăng nhập, rồi chọn thêm một tài sản mới — "tài sản" ở đây chính là cách Google gọi website của bạn. Nó sẽ hỏi bạn nhập theo kiểu nào; với người mới, cứ chọn nhập theo dạng tiền tố URL (tức là dán nguyên địa chỉ web đầy đủ, ví dụ bắt đầu bằng https) cho đơn giản nhất.

Bước hai: xác minh bạn là chủ web

Đây là bước khiến nhiều người mới khựng lại, nên mình nói rõ. Google cần bằng chứng web là của bạn, nó đưa ra vài cách để chọn. Cách phổ biến nhất là tải về một tệp nhỏ Google cấp rồi đưa lên web, hoặc dán một đoạn mã ngắn vào phần đầu trang. Nghe kỹ thuật nhưng thực tế chỉ là sao chép và dán đúng chỗ.

Nếu bạn không tự tin làm bước này, đây đúng là lúc nên nhờ đơn vị đã dựng web. Với khách bên mình, phần xác minh này mình làm giúp luôn khi bàn giao, khách chỉ việc đăng nhập vào là đã thấy dữ liệu. Bạn cứ gửi cho thợ địa chỉ email bạn muốn dùng, họ gắn quyền cho bạn là xong, không phải đụng tay vào code.

Bước ba: nộp sitemap

Sau khi xác minh thành công, vào mục sitemap, dán đường dẫn sitemap của web vào rồi gửi đi. Hầu hết web làm tử tế đều có sẵn sitemap, thường nằm ở địa chỉ web của bạn nối thêm đuôi /sitemap.xml. Nếu không chắc web mình có chưa, hỏi đơn vị làm web một câu là biết.

Bước bốn: chờ và quay lại xem

Đây là bước cần kiên nhẫn. Sau khi khai báo xong, Search Console không có dữ liệu ngay đâu — nó cần ít hôm để thu thập. Thường vài ngày sau bạn quay lại sẽ bắt đầu thấy số liệu nhỏ giọt, và càng để lâu dữ liệu càng dày. Đừng sốt ruột mở ra mỗi giờ; web mới thì cứ một tuần ghé xem một lần là hợp lý.

Đọc dữ liệu thế nào để khỏi rối

Lần đầu mở Search Console, nhiều người hoa mắt vì lắm biểu đồ và con số. Mình mách bạn một cách đọc đơn giản: tháng đầu chỉ cần nhìn hai thứ. Một là tổng lượt hiển thị có đang nhích lên đều không — nhích lên nghĩa là Google ngày càng đưa web bạn ra cho nhiều người thấy. Hai là danh sách từ khoá ở mục hiệu suất, để biết thực tế người ta đang tìm thấy bạn qua những chữ gì.

Đừng quá ám ảnh với việc đứng hạng mấy trong những tuần đầu. Web mới cần thời gian để Google tin tưởng, thứ hạng lên xuống là bình thường, giống cây mới trồng chưa thể có trái ngay. Cứ đều đặn bổ sung nội dung tốt, sửa lỗi khi Search Console báo, rồi quan sát đường biểu đồ dài hạn — đó mới là cách dùng công cụ này cho đúng.

Một thứ ảnh hưởng trực tiếp tới việc web có được Google ưu ái hay không là chất lượng nền tảng của chính cái web. Nếu bạn chưa rõ một web thế nào mới được Google đọc hiểu và xếp hạng tốt, mình có viết riêng một bài về website chuẩn SEO là gì giải thích kỹ phần này. Hai bài đọc nối nhau sẽ cho bạn bức tranh khá đầy đủ.

Người không rành kỹ thuật có cần tự ôm hết không

Không. Mình muốn bạn nhẹ đầu chỗ này. Phần xác minh, nộp sitemap, đọc và sửa lỗi kỹ thuật — những thứ đó để đơn vị làm web lo, đó là việc của họ. Phần bạn nên giữ cho mình là thói quen ghé xem báo cáo từ khoá và lượt hiển thị, vì đó là chỗ giúp bạn hiểu khách của mình đang tìm gì để mà phục vụ cho trúng.

Liên quan tới chuyện web có lên Google ổn không, hai thứ nền tảng bạn cũng nên nắm sơ là tên miền và hosting là gì và chứng chỉ SSL là gì, bởi web chạy ổn định, có khoá bảo mật thì Google mới yên tâm xếp hạng cao. Mấy thứ này nghe rời rạc nhưng thật ra mắc nối vào nhau hết.

Còn nếu bạn đang định làm một web mới và muốn nó được khai báo Search Console, gắn sitemap, dựng nền chuẩn ngay từ đầu mà không phải tự mò, có thể xem các gói thiết kế web trọn gói bên mình. Gói Cơ bản từ 1.990.000đ, gói Pro từ 3.990.000đ, gói VIP từ 7.990.000đ; mọi gói đều tặng tên miền, hosting và chứng chỉ SSL năm đầu, bàn giao trong khoảng 3 đến 7 ngày. Phần khai báo Search Console mình làm giúp luôn lúc bàn giao, bạn chỉ việc đăng nhập vào xem.

Một lưu ý nhỏ mà mình hay nhắc khách: đừng giao toàn quyền tài khoản Google của bạn cho bất kỳ ai. Search Console cho phép cấp quyền xem riêng cho từng email, nên nếu thuê người làm SEO, hãy cấp quyền cho email họ thay vì đưa thẳng mật khẩu Gmail của bạn. An toàn cho cả hai bên.

Bạn cũng có thể tìm hiểu thêm cách bên mình dựng web giá rẻ mà vẫn lên Google tốt để hình dung quy trình, hoặc nếu đang loay hoay không biết web mình đã được index chưa, cứ nhắn cho bên mình qua trang liên hệ hoặc gọi Zalo 0777 716 863. Mình mở Search Console soi giúp và chỉ cho bạn, hoàn toàn miễn phí, không ràng buộc gì.

Tóm lại, Google Search Console không phải thứ gì cao siêu đâu. Coi nó như cái bảng đồng hồ trên xe của bạn: chốc chốc liếc vào để biết web đang chạy ngon hay đang có đèn báo lỗi. Chỉ cần khai báo một lần rồi tập thói quen ghé xem, bạn đã đi trước phần lớn người làm web mà thả nổi web cho may rủi.