Sitemap là gì và vì sao web nào cũng nên có

Mỗi lần bàn giao web cho khách, kiểu gì cũng có người hỏi mình một câu na ná nhau: "Web em làm xong rồi, mà sao gõ tên lên Google chưa thấy?". Lúc đó mình hay quay lại hỏi ngược: "Anh đã nộp sitemap chưa?". Và để trả lời cho tử tế thì phải nói rõ sitemap là gì trước đã. Nói gọn, sitemap (sơ đồ trang — một tệp liệt kê toàn bộ địa chỉ các trang trên web) giống như tấm danh sách phòng ban dán ở sảnh một toà nhà lớn, để anh bưu tá của Google đi giao thư không bỏ sót phòng nào.

Bài này mình viết cho người không rành kỹ thuật — chủ shop, chủ doanh nghiệp nhỏ vừa làm web xong. Đọc hết bạn sẽ hiểu sitemap dùng để làm gì, vì sao nó giúp web lên Google nhanh hơn, khác nhau giữa hai loại sitemap thường gặp, và tự nộp được nó cho Google mà không phải gọi thợ.

Hình dung sitemap cho thật dễ

Cứ tưởng tượng website của bạn là một toà nhà nhiều tầng. Mỗi trang trên web — trang chủ, trang giới thiệu, từng sản phẩm, từng bài viết — là một căn phòng trong toà nhà đó. Google muốn biết bên trong web bạn có những phòng nào để còn đưa lên cho người tìm kiếm thấy. Nó cử "con bọ" đi dò (người ta gọi là bot, hay trình thu thập — phần mềm tự động của Google đi đọc các trang web), lần theo từng đường link mà bò khắp web bạn.

Vấn đề là nếu web bạn lớn, hoặc có những trang nằm sâu ít ai link tới, con bọ này dễ bò sót. Sitemap sinh ra để giải quyết đúng chuyện đó: thay vì để Google tự mò, bạn đưa thẳng cho nó một bản danh sách đầy đủ "web tôi có những trang này, địa chỉ từng trang đây, trang nào mới cập nhật gần đây cũng ghi luôn". Google cầm danh sách đó thì đỡ phải đoán, đọc web bạn nhanh và đủ hơn hẳn.

Có một điểm mình muốn nói thẳng ngay từ đầu để bạn khỏi kỳ vọng sai. Sitemap không giúp web bạn lên top. Nó chỉ giúp Google thấy và đọc các trang của bạn — bước đầu tiên trong cả hành trình. Còn lên hạng cao hay không phụ thuộc vào nội dung, vào trải nghiệm web, vào uy tín tên miền, hàng loạt thứ khác. Sitemap giống như việc bạn gửi danh thiếp cho người ta: được người ta cầm rồi, nhưng có gọi lại hay không là chuyện của nội dung tấm danh thiếp.

Vì sao web nào cũng nên có sitemap

Nhiều người nghĩ web nhỏ thì khỏi cần sitemap, Google tự bò hết. Đúng một phần, nhưng mình vẫn khuyên web nào cũng nên có, vì có thì lợi mà không có thì thiệt, chẳng mất gì khi làm. Cụ thể nó giúp những việc này:

• Google biết web bạn tồn tại nhanh hơn. Web mới toanh chưa ai link tới, Google chưa có lý do gì ghé qua. Nộp sitemap là cách chủ động gõ cửa báo "tôi mới mở, mời vào xem".
• Không bỏ sót trang sâu. Những trang nằm tận tầng dưới cùng, ít trang khác trỏ tới, dễ bị con bọ bò qua mà không thấy. Có tên trong sitemap thì khó bị quên.
• Báo cho Google biết trang nào mới sửa. Sitemap ghi được ngày cập nhật mỗi trang, giúp Google ưu tiên ghé lại đọc những trang vừa thay đổi.
• Tiện theo dõi tình hình index. Khi đã nộp sitemap, bạn xem được trong Search Console là Google đã đưa bao nhiêu trang vào kho, còn trang nào vướng.

Có hai trường hợp mà sitemap quan trọng rõ rệt, mình gặp suốt. Một là web mới tinh — chưa có liên kết từ đâu trỏ về, nộp sitemap gần như là cách duy nhất để Google biết bạn vừa ra đời. Hai là web lớn, nhiều trang — kiểu web bán hàng vài trăm sản phẩm hay trang tin nhiều bài; web càng đồ sộ thì khả năng con bọ bò sót càng cao, lúc này sitemap không còn là "nên có" mà gần như "phải có".

Nói thẳng một câu cho bạn nhớ: có sitemap mà nội dung dở thì web vẫn không lên được. Đừng nghe ai bán "dịch vụ nộp sitemap thần tốc lên top" — đó là chiêu thổi phồng. Sitemap chỉ là tấm bản đồ chỉ đường, còn có khách hay không là do món hàng bạn bày bên trong.

Hai loại sitemap hay gặp, đừng nhầm

Khi tìm hiểu, bạn sẽ thấy người ta nhắc tới hai loại sitemap nghe na ná mà thật ra phục vụ hai đối tượng khác hẳn nhau. Hiểu rõ chỗ này thì khỏi rối.

Loại thứ nhất là sitemap XML — đây là loại dành cho Google đọc, cũng là loại mình nói tới suốt từ đầu bài. Nó là một tệp viết theo định dạng máy hiểu (XML là một cách trình bày dữ liệu để máy đọc, không phải để người đọc), liệt kê địa chỉ từng trang kèm thông tin ngày cập nhật. Bạn mở ra nhìn sẽ thấy một mớ chữ và dấu ngoặc nhọn khô khan, vì nó vốn không sinh ra cho mắt người.

Loại thứ hai là sitemap HTML — đây là loại dành cho người dùng. Nó là một trang web bình thường, hiển thị đẹp đẽ, liệt kê các mục chính của web dưới dạng đường link bấm được, để khách ghé vào dễ tìm thứ họ cần. Bạn hay thấy nó ở cuối một số web với cái tên "Sơ đồ trang web". Google cũng đọc được nó, nhưng vai trò chính của nó là giúp người, không phải giúp máy.

Để bạn hình dung gọn, mình đặt hai loại cạnh nhau.

Câu hỏi tiếp theo bạn hay thắc mắc: cần loại nào? Với việc lên Google, thứ bắt buộc là sitemap XML — đây là cái bạn nộp cho Google. Sitemap HTML là điểm cộng cho trải nghiệm người dùng, có thì tốt, thiếu cũng không sao. Một web làm tử tế thường có cả hai, và hầu hết nền tảng web hiện đại tự sinh ra sitemap XML cho bạn mà bạn không cần đụng tay.

Cách tạo và nộp sitemap cho Google

Nghe "tạo sitemap" có vẻ phải biết code, nhưng thực tế với đa số web bây giờ thì sitemap được sinh tự động, việc của bạn chỉ là tìm đúng địa chỉ rồi nộp nó. Mình tách thành các bước rõ ràng để bạn làm theo được.

Bước một: kiểm tra web đã có sitemap chưa

Trước khi đi tạo mới, hãy thử xem web bạn có sẵn chưa, vì khả năng cao là có rồi. Cách thử nhanh nhất: mở trình duyệt, gõ địa chỉ web của bạn rồi nối thêm đuôi /sitemap.xml, ví dụ tenwebcuaban.com/sitemap.xml. Nếu hiện ra một trang đầy địa chỉ các trang, vậy là web bạn đã có sitemap, khỏi tạo gì thêm. Nếu báo lỗi không tìm thấy, lúc đó mới tính chuyện tạo.

Bước hai: tạo sitemap nếu chưa có

Nếu web chưa có, cách tạo tuỳ nền tảng bạn đang dùng. Web làm bằng các nền tảng phổ biến thường chỉ cần bật một công cụ hỗ trợ là sitemap tự sinh ra và tự cập nhật mỗi khi bạn thêm trang mới. Còn nếu bạn không rành phần này, thành thật mà nói đây là lúc nên nhờ đơn vị làm web — với họ là việc vài phút. Web bên mình bàn giao đều có sẵn sitemap tự cập nhật, khách không phải lo bước này.

Bước ba: nộp sitemap qua Google Search Console

Đây là bước cốt lõi. Bạn cần có tài khoản Google Search Console đã khai báo web (nếu chưa biết công cụ này, bài mình link đó giải thích từ đầu). Vào mục Sitemap trong công cụ, dán đường dẫn sitemap của bạn — thường chỉ cần điền phần đuôi sitemap.xml — rồi bấm gửi. Xong, bạn đã chính thức đưa danh sách trang cho Google.

Bước bốn: chờ và kiểm tra lại

Nộp xong không có nghĩa Google đọc ngay tức khắc. Vài hôm sau quay lại mục Sitemap, bạn sẽ thấy Google báo đã đọc được bao nhiêu địa chỉ, đưa vào kho bao nhiêu trang. Nếu con số trang được index cứ tăng dần là mọi thứ đang chạy đúng. Đừng sốt ruột mở ra mỗi giờ — web mới thì một tuần ghé xem một lần là hợp lý.

Một sitemap chuẩn cần có những gì

Phần này hơi đi sâu một chút, nhưng bạn không cần tự làm — coi như tiêu chí để biết web mình đã có một sitemap đàng hoàng hay chưa, và để hỏi đơn vị làm web cho đúng trọng tâm. Một sitemap tốt thường đáp ứng mấy điểm sau.

Trước hết, nó phải liệt kê đúng những trang bạn muốn lên Google — tức các trang quan trọng như trang chủ, dịch vụ, sản phẩm, bài viết. Ngược lại, những trang rác kiểu trang đăng nhập, trang giỏ hàng riêng tư thì không nên nhét vào. Thứ hai, các địa chỉ trong sitemap phải là địa chỉ thật, truy cập được, không dẫn tới trang lỗi — vì đưa cho Google một mớ địa chỉ chết thì chỉ tổ làm nó mất thiện cảm.

Tiếp nữa, sitemap nên tự cập nhật khi bạn thêm hoặc xoá trang, để không phải sửa tay mỗi lần. Và nó nên ăn khớp với tệp robots.txt — nếu bạn chưa rõ tệp này, mình có bài riêng về robots.txt là gì giải thích kỹ, nhưng nói gọn thì đừng để một bên (sitemap) mời Google vào đọc trang mà bên kia (robots) lại chặn không cho đọc, mâu thuẫn vậy là hỏng việc.

Sitemap nằm ở đâu trong bức tranh lên Google

Để bạn khỏi đặt sai kỳ vọng, mình muốn ghép sitemap vào đúng chỗ của nó. Việc web lên Google đại khái đi qua mấy chặng: Google phải biết web bạn tồn tại, rồi đọc được các trang, rồi đưa vào kho (index), cuối cùng mới xếp hạng khi có người tìm. Sitemap giúp mạnh ở hai chặng đầu — biết và đọc. Còn chặng index và xếp hạng thì phụ thuộc vào chất lượng web là chính.

Nói cách khác, sitemap dọn đường cho Google bước vào nhà bạn cho thuận. Nhưng nhà có đáng để khách quay lại hay không là chuyện của nội dung, tốc độ, bố cục — những thứ thuộc về chất lượng web. Nếu muốn hiểu thêm các yếu tố giúp Google đánh giá cao một trang, ngoài chuyện thu thập và index, bạn có thể xem qua schema là gì — một cách giúp Google hiểu nội dung trang rõ hơn, bổ trợ tốt cho việc web được hiển thị đẹp trên kết quả tìm kiếm.

Còn nếu bạn đang định làm một web mới và muốn nó có sẵn sitemap tự cập nhật, được khai báo Search Console, dựng nền chuẩn ngay từ đầu mà khỏi phải tự mò, có thể tham khảo các gói thiết kế web trọn gói bên mình. Gói Cơ bản từ 1.990.000đ, gói Pro từ 3.990.000đ, gói VIP từ 7.990.000đ; mọi gói đều tặng tên miền, hosting và chứng chỉ SSL (chứng chỉ bảo mật — giúp web hiện ổ khoá an toàn) năm đầu, bàn giao trong khoảng 3 đến 7 ngày. Phần tạo và nộp sitemap mình lo trọn lúc bàn giao.

Bạn cũng có thể tìm hiểu thêm cách bên mình làm web giá rẻ mà vẫn lên Google tốt để hình dung quy trình, hoặc nếu đang loay hoay không biết web mình đã có sitemap chưa, đã được Google đọc chưa, cứ nhắn cho bên mình qua trang liên hệ hoặc gọi Zalo 0777 716 863. Mình kiểm tra giúp và chỉ cho bạn, miễn phí, không ràng buộc.

Nói cho gọn lại: sitemap chỉ là tấm danh sách phòng ban bạn đưa cho anh bưu tá Google để giao thư khỏi sót. Đưa cho nó là việc nên làm, làm một lần rồi để đó tự chạy. Nhưng đừng quên tấm danh sách đẹp tới mấy cũng không thay được chất lượng món hàng bên trong từng căn phòng — đó mới là thứ giữ chân khách.