Trang 404 là gì và vì sao nó âm thầm làm tụt trải nghiệm website của bạn

Nếu bạn từng bấm vào một đường link rồi thấy màn hình hiện dòng chữ "404 Not Found" trơ trọi, thì câu hỏi trang 404 là gì chắc đã thoáng qua đầu bạn ít nhất một lần. Nói gọn lại, trang 404 là trang mà máy chủ trả về khi người dùng cố mở một địa chỉ không tồn tại trên website — gõ sai đường dẫn, bấm vào link đã bị xoá, hoặc trang đã được đổi tên mà chưa chuyển hướng.

Mình làm nghề thiết kế web và SEO hơn mười năm, và mình nói thật là 404 không phải "lỗi" theo nghĩa hỏng hóc. Nó là một phản hồi bình thường của giao thức web. Vấn đề nằm ở chỗ đa số website để mặc trang 404 trống trơn, xấu xí, và thế là khách vừa mới vào đã thoát ngay. Trong bài này mình sẽ giải thích cặn kẽ trang 404 từ A tới Z, vì sao nó xuất hiện, nó ảnh hưởng tới thứ hạng Google ra sao, và quan trọng nhất là cách biến nó từ ngõ cụt thành một lối đi mềm mại giữ chân người dùng.

Trang 404 thực ra là gì, hiểu cho đúng

Khi bạn gõ một địa chỉ web và nhấn Enter, trình duyệt gửi một yêu cầu tới máy chủ (server — máy tính chứa website). Máy chủ tìm xem có nội dung ở địa chỉ đó không, rồi trả về một mã trạng thái (status code — con số báo kết quả của yêu cầu). Mã 200 nghĩa là "tìm thấy, đây nội dung của bạn". Còn mã 404 nghĩa là "mình đã hiểu yêu cầu của bạn, nhưng không tìm thấy gì ở đây cả".

Chữ "404" thuộc nhóm mã lỗi phía client (4xx — nhóm lỗi do yêu cầu từ phía người dùng), khác hẳn nhóm 5xx vốn là lỗi từ phía máy chủ. Điểm này quan trọng: 404 không có nghĩa website của bạn bị sập hay hosting (nơi lưu trữ web) gặp sự cố. Nó chỉ đơn giản là cái địa chỉ cụ thể đó không trỏ tới nội dung nào.

Một điều nhiều người hay nhầm: trang 404 mặc định mà trình duyệt hoặc máy chủ hiện ra (kiểu chữ đen nền trắng "Not Found") và trang 404 do bạn tự thiết kế là hai thứ khác nhau về hình thức nhưng giống nhau về bản chất kỹ thuật. Cả hai đều trả về cùng một mã 404. Khác biệt chỉ là trang bạn tự thiết kế thì đẹp, có logo, có thanh tìm kiếm, có link dẫn về trang chủ — còn trang mặc định thì để khách bơ vơ.

Phân biệt 404 với vài mã hay gặp khác

Để bạn khỏi rối, mình liệt kê nhanh: mã 301 là chuyển hướng vĩnh viễn (trang đã dời sang địa chỉ mới, đây là cách xử lý "đẹp" khi xoá hoặc đổi URL); mã 302 là chuyển hướng tạm thời; mã 403 là "cấm truy cập" (trang có tồn tại nhưng bạn không có quyền xem); còn mã 500 là lỗi nội bộ máy chủ. Trong số này, 404 là cái duy nhất nói rằng "nội dung này không hề tồn tại ở đây".

Vì sao website của bạn xuất hiện trang 404

Hiểu nguyên nhân thì mới sửa tận gốc được. Theo kinh nghiệm dựng và bảo trì hàng trăm website của bên mình, trang 404 thường đến từ mấy lý do sau.

Thứ nhất là khách gõ sai địa chỉ. Cái này khó tránh hoàn toàn, ai cũng có lúc gõ nhầm. Thứ hai, và phổ biến hơn nhiều, là link gãy (broken link — đường dẫn trỏ tới nơi không còn nội dung). Bạn viết một bài blog, chèn link tới bài khác, rồi sau này xoá bài kia mà quên cập nhật — thế là link gãy, người bấm vào gặp 404.

Thứ ba là đổi cấu trúc URL mà không chuyển hướng. Đây là lỗi kinh điển khi người ta làm lại website. Ví dụ trang sản phẩm cũ ở địa chỉ /san-pham/abc, sau khi làm web mới đổi thành /products/abc, nhưng Google và các trang khác vẫn đang lưu địa chỉ cũ. Mọi người bấm vào địa chỉ cũ là rơi vào 404 hàng loạt. Thứ tư là xoá nội dung cũ — bài hết hạn, sản phẩm ngừng bán — mà không xử lý chuyển hướng. Cuối cùng là lỗi trong quá trình lập trình, ví dụ phân trang (pagination — chia nội dung thành nhiều trang) bị tính sai, hoặc đường dẫn ảnh, file CSS bị gõ thiếu một ký tự.

404 mềm — kẻ thù thầm lặng cần biết

Có một loại đặc biệt nguy hiểm gọi là soft 404 (404 mềm — trang báo "không tìm thấy" cho người dùng nhưng lại trả về mã 200 cho máy chủ). Nghe thì mâu thuẫn, nhưng nó xảy ra khi trang hiện nội dung kiểu "Không tìm thấy sản phẩm" nhưng về mặt kỹ thuật vẫn báo "thành công, mã 200". Google rất ghét cái này vì nó làm bot (chương trình tự động của công cụ tìm kiếm đi thu thập dữ liệu) tốn công lập chỉ mục những trang rỗng. Một trang 404 đúng chuẩn bắt buộc phải trả về mã 404 thật, không được giả mã 200.

Trang 404 ảnh hưởng tới SEO và trải nghiệm thế nào

Đây là phần nhiều người hiểu lầm nhất, nên mình nói cho rõ. Bản thân việc có một vài trang 404 KHÔNG trực tiếp làm tụt thứ hạng website của bạn. Google đã nói thẳng điều này nhiều lần: 404 là chuyện bình thường của web, và Google không phạt bạn chỉ vì có trang trả về 404.

Nhưng — và đây là chữ "nhưng" rất lớn — 404 vẫn gây hại theo những đường vòng. Nếu nhiều link nội bộ (internal link — link nối các trang trong cùng website) của bạn trỏ tới trang đã 404, bot sẽ lãng phí ngân sách thu thập (crawl budget — lượng tài nguyên Google dành để quét website bạn) vào những đường cụt, thay vì quét nội dung quan trọng. Tệ hơn, nếu một trang đang xếp hạng tốt bỗng dưng 404, bạn mất luôn thứ hạng và lưu lượng truy cập của trang đó.

Về phía người dùng thì rõ ràng hơn. Khách bấm vào kết quả tìm kiếm, hí hửng tưởng tìm được thứ cần, rồi đập vào mặt là "404 Not Found" — họ thoát ngay. Tỷ lệ thoát tăng, thời gian ở lại giảm, và những tín hiệu này dù gián tiếp vẫn nói với Google rằng trải nghiệm trên web bạn không tốt. Đây cũng là lý do trang 404 nằm trong checklist của một website chuẩn SEO đàng hoàng, chứ không phải thứ vẽ vời cho đẹp.

Cách kiểm tra và phát hiện trang 404 trên web của bạn

Không thể sửa cái bạn không thấy. Việc đầu tiên là tìm cho ra những trang 404 đang tồn tại. Công cụ miễn phí và chính xác nhất là Google Search Console (công cụ Google cung cấp để theo dõi website trong kết quả tìm kiếm). Vào mục "Trang" (Pages), bạn sẽ thấy báo cáo những URL bị lỗi "Không tìm thấy (404)" mà Google đã gặp khi đi quét web bạn.

Ngoài ra bạn có thể dùng các công cụ quét link gãy. Có khá nhiều công cụ chạy qua toàn bộ website rồi liệt kê những đường dẫn trả về 404, cả link nội bộ lẫn link ra ngoài đã chết. Nếu bạn dùng Google Analytics (công cụ đo lường lưu lượng và hành vi người dùng), bạn cũng có thể đặt một sự kiện theo dõi mỗi khi ai đó rơi vào trang 404, để biết khách đang gặp ngõ cụt ở những địa chỉ nào nhiều nhất. Mình có viết riêng một bài về cách dùng Google Analytics nếu bạn muốn đào sâu khâu đo đạc này.

Một mẹo thủ công nhưng hữu ích: tự gõ vào địa chỉ một trang chắc chắn không tồn tại trên web bạn, ví dụ tenmien.com/khong-co-trang-nay. Nếu nó hiện ra trang 404 đẹp đẽ có thương hiệu thì tốt; nếu hiện trang trắng xấu xí hoặc tệ hơn là trang chủ (sai về kỹ thuật) thì bạn biết cần phải sửa.

Thiết kế một trang 404 giữ chân khách, không để họ thoát

Tới đây là phần mình tâm đắc nhất. Một trang 404 tốt biến khoảnh khắc thất vọng thành cơ hội. Thay vì để khách quay đầu bỏ đi, bạn dẫn họ về đúng nơi họ cần.

Trang 404 tuỳ chỉnh nên có vài thứ cơ bản. Trước hết là giữ nguyên header, footer và logo như mọi trang khác, để khách biết mình vẫn đang ở đúng website chứ không bị văng đi đâu. Tiếp theo là một lời nhắn thân thiện, thẳng thắn rằng trang này không tồn tại — đôi khi thêm chút hài hước nhẹ cũng được, nhưng đừng lố. Quan trọng nhất là phải có lối đi tiếp: một nút lớn về trang chủ, một thanh tìm kiếm để khách tự tìm thứ họ cần, và vài link gợi ý tới nội dung phổ biến hoặc sản phẩm bán chạy.

Về mặt tốc độ, trang 404 cũng cần nhẹ và tải nhanh như mọi trang khác, đừng nhồi ảnh động nặng nề khiến khách đợi lâu rồi thoát. Nếu bạn quan tâm tới việc trang tải nhanh ảnh hưởng trải nghiệm thế nào, bài về tốc độ tải website của bên mình giải thích khá kỹ.

Một điểm kỹ thuật tuyệt đối không được quên: trang 404 dù đẹp tới đâu vẫn phải trả về mã 404 thật cho máy chủ. Đừng vì muốn "giữ khách" mà chuyển hướng mọi 404 về trang chủ — đó là lỗi nặng, vừa tạo soft 404, vừa làm khách bối rối vì bấm link sản phẩm lại nhảy ra trang chủ. Để 404 là 404, nhưng làm cho cái trang 404 ấy hữu ích.

Về phần xử lý kỹ thuật phía sau

Với những trang đã thực sự dời đi, cách xử lý đúng là chuyển hướng 301 sang địa chỉ mới tương ứng, không phải để chúng 404. Còn với nội dung đã xoá hẳn và không có gì thay thế, để nó trả về 404 (hoặc 410 — mã báo "đã xoá vĩnh viễn") là hoàn toàn hợp lý, thậm chí giúp Google sớm loại nó khỏi chỉ mục. Việc cấu hình trang 404 tuỳ chỉnh tuỳ thuộc nền tảng bạn dùng, nhưng nguyên tắc thì giống nhau: nền tảng cần biết file nào sẽ hiển thị khi gặp địa chỉ không tồn tại, và file đó phải gửi đúng mã trạng thái.

Túm lại

Quay lại câu hỏi ban đầu trang 404 là gì — đó là trang website hiển thị khi địa chỉ người dùng truy cập không tồn tại, trả về mã trạng thái 404. Nó không phải lỗi hỏng hóc, không trực tiếp khiến bạn bị Google phạt, nhưng nếu để mặc thì âm thầm đẩy khách đi và làm lãng phí công sức thu thập của bot.

Điều bạn cần làm gói gọn trong vài ý: thường xuyên kiểm tra 404 qua Search Console, chuyển hướng 301 những trang đã dời, sửa link nội bộ gãy, và thiết kế một trang 404 có thương hiệu, có tìm kiếm, có lối dẫn về nội dung hữu ích. Làm được vậy thì cái ngõ cụt 404 trở thành một khúc quanh mềm mại, giữ khách ở lại thay vì để họ thoát ra. Đây là chi tiết nhỏ nhưng phân biệt một website làm tử tế với một website làm cho có.

Bên mình — Thiết Kế Web Giá Rẻ — làm web trọn gói từ 1.990.000đ gói Cơ bản, 3.990.000đ gói Pro, từ 7.990.000đ gói VIP. Mọi gói tặng tên miền, hosting và chứng chỉ bảo mật SSL năm đầu, bàn giao 3–7 ngày. Mời xem bảng giá trọn gói, tư vấn riêng thì nhắn qua trang liên hệ hoặc Zalo 0777 716 863.